Odruchy pierwotne

Odruchy pierwotne
Symptomy przetrwałych odruchów tonicznych są oznaką niepełnej integracji sensorycznej.

Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB)
Wywoływany jest przez zmianę położenia głowy w przestrzeni. TOB w zgięciu wywołany jest przez ruch głowy do przodu, a TOB w wyproście przy odchyleniu głowy do tyłu.
Pojawia się:

  • TOB w zgięciu – 12 tydzień życia płodowego, integruje między 3-4 m.ż.,
  • TOB w wyproście – podczas porodu, integruje stopniowo od 7 tyg. do końca 3 r.ż..

Jeśli pozostanie niewygaszony, wówczas dziecko może mieć:

  • nieprawidłową postawę ciała (garbienie się lub tendencja do chodzenia na palcach),
  • obniżone lub zwiększone napięcie mięśniowe,
  • zaburzenia równowagi,
  • chorobę lokomocyjną,
  • niechęć do ćwiczeń sportowych,
  • problemy z percepcją wzrokową (mylenie liter podobnych, np. p/b, b/d),
  • problemy z oceną przestrzeni,
  • niskie umiejętności tworzenia sekwencji,
  • niskie zdolności organizacyjne,
  • upośledzone poczucie czasu,
  • zaburzenia mowy,
  • szybką męczliwość w pozycji stojącej,
  • szybką męczliwość w pozycji z rękoma uniesionymi do góry,
  • szybkie męczenie się podczas chodzenia po nierównym podłożu,
  • lęk wysokości,
  • utrudnioną kontrolę głowy,
  • trudności z postrzeganiem wzrokowym.

Asymetryczny Toniczny Odruch Szyi (ATOS)
Odruch ten wywoływany jest spontanicznym i pasywnym obrotem głowy w bok – następuje wówczas wyprost kończyn tej strony ciała, w którą odwrócona jest głowa dziecka i jednoczesne zgięcie kończyn przeciwnej strony ciała. Pojawia się w 18 tygodniu życia płodowego, integruje – do 4-6 m.ż..
Jeśli pozostanie niewygaszony, wówczas dziecko może mieć:

  • zachwiania równowagi przy ruchach głowy w którąkolwiek ze stron,
  • ruchy jednostronne zamiast naprzemiennych (np. w czasie chodzenia, skakania itd.),
  • trudności z przekraczaniem linii środkowej ciała,
  • słabo rozwinięte ruchy wodzenia wzrokiem,
  • nieustalona lateralizacja,
  • brzydkie i wolne pismo,
  • nieprawidłowy chwyt narzędzia pisarskiego,
  • trudności z opanowaniem ortografii i gramatyki,
  • trudności z wyrażaniem myśli pisemnie,
  • trudności z percepcją wzrokową, szczególnie symetrycznych przedstawień kształtów.

Symetryczny Toniczny Odruch Szyi (STOS)
Jest odruchem pomostowym pomiędzy odruchami pierwotnymi i posturalnym. Odruch ten aktywizowany jest w 2 pozycjach:

  • w reakcji na zgięcie głowy – zginają się ręce a prostują nogi,
  • w reakcji na wyprost głowy – prostują się ręce a zginają nogi.

Jeśli pozostanie niewygaszony, wówczas dziecko może mieć:

    • nieprawidłową postawę, pochylona sylwetka podczas chodzenia, tzw. małpi chód,
    • tendencję do garbienia się podczas siedzenia w ławce,
    • podczas siedzenia nogi ułożone w kształcie litery „W”,
    • zaburzoną koordynację ręce – oczy,
    • syndrom niezdarnego dziecka,
    • niechlujnie jeść,
    • trudności z widzeniem obuocznym,
    • wolno przepisywać, szczególnie z tablicy,
    • trudności z nauką pływania, szczególnie na brzuchu,
    • trudności w grze w piłkę,
    • zaburzenia równowagi

Objawy zauważane przez rodziców i nauczycieli

  • nadaktywność ruchowa (hiperaktywność)
  • zbyt mała aktywność ruchowa (hipoaktywność)
  • problemy z koncentracją uwagi,
  • nadpobudliwość emocjonalna,
  • obniżony poziom koordynacji wzrokowo-ruchowej
  • zaburzenia planowania motorycznego (praksji)
  • trudności w wykonywaniu zadań ruchowych na polecenia słowne
  • zaburzenia poczucia kierunku
  • słaba organizacja zachowania
  • zaburzenia mowy
  • trudności w obcowaniu z innymi dziećmi
  • problemy z czytaniem, pisaniem
  • niska samoocena

Objawy dysfunkcji

Nie u wszystkich dzieci przyczyną problemów w nauce, rozwoju lub zachowania jest zaburzona integracja sensoryczna. Są jednak wyraźne czynniki wskazujące na dysfunkcje integracji sensorycznej. Poniżej przedstawione są najważniejsze z nich:

1. Nadmierna wrażliwość na bodźce dotykowe, wzrokowe, słuchowe oraz ruch. Nadwrażliwość może się objawiać takimi zaburzeniami zachowania jak: rozdrażnienie, wycofywanie się w wyniku dotknięcia, unikanie określonych rodzajów ubrań lub jedzenia, rozpraszalność lub lęk podczas zwykłych zabaw ruchowych np. na placu zabaw.

2. Zbyt mała wrażliwość/reaktywność na stymulację sensoryczną. W przeciwieństwie do dziecka z nadwrażliwością, dziecko ze zbyt słabą reaktywnością może poszukiwać intensywnych wrażeń sensorycznych takich jak celowe uderzanie ciałem o przedmioty lub intensywne kręcenie się wokół własnej osi. Dziecko może ignorować ból czy być nieświadome zmian pozycji ciała. Zachowania niektórych dzieci zmieniają się drastycznie od nadwrażliwości do zbyt słabej reaktywności /podwrażliwości/.

3. Zbyt wysoki lub niski poziom aktywności ruchowej. Dziecko może być ciągle w ruchu lub wolno się uaktywniać i męczyć się szybko. U niektórych dzieci poziom aktywności może się zmieniać od jednego ekstremum do drugiego.

4.Trudności z koncentracją, impulsywność.

5.Problemy z koordynacją. Problemy te mogą dotyczyć umiejętności z zakresu dużej lub małej motoryki. Niektóre dzieci będą miały słabą równowagę, inne natomiast będą miały olbrzymie trudności z nauczeniem się nowej czynności wymagającej koordynacji ruchowej.

6.Opóźnienie rozwoju mowy, rozwoju ruchowego oraz trudności w nauce. Objawy te mogą być widoczne w wieku przedszkolnym razem z innymi objawami dysfunkcji integracji sensorycznej. U niektórych dzieci w wieku szkolnym mogą występować problemy w nauce mimo normalnego poziomu inteligencji.

7.Słaba organizacja zachowania. Dziecko może być impulsywne lub może łatwo się rozpraszać i okazywać brak planowania przed wykonaniem jakiegoś zadania. Niektóre dzieci mogą mieć problemy z przystosowaniem się do nowej sytuacji. Inne mogą reagować agresywnie, wycofywać się lub być sfrustrowane kiedy poniosą porażkę.

8. Niskie poczucie własnej wartości. Czasami dziecko, które ma wspomniane problemy nie czuje się dobrze. Mądre dziecko z tymi problemami może wiedzieć, że niektóre rzeczy jest mu trudniej wykonać niż innym dzieciom, ale może nie wiedzieć dlaczego. Takie dziecko może być odbierane jako leniwe, znudzone, bez motywacji. Niektóre dzieci same znajdują sposoby na uniknięcie trudnych i krępujących/kłopotliwych zadań. W takiej sytuacji dziecko może być odbierane jako uparte i sprawiające kłopoty. Nie znając przyczyny takiego zachowania rodzice i dzieci mogą się obwiniać. Sytuacja taka sprzyja rozwojowi napięcia w rodzinie, niskiemu poczuciu wartości oraz poczuciu bezsilności. Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej prezentuje więcej niż jedno z powyższych objawów. Jeśli podejrzewacie Państwo, że wasze dziecko pasuje do tego obrazu, to powinno ono być poddane badaniu przez wykwalifikowanego terapeutę integracji sensorycznej.